ፖለቲካዊ ትካል ስፖርትን መዘዙን

ስፖርትን ፖለቲካን

ንወድዓዊ ኩነታት ውድድር ኩዕሶ እግሪ ክልልና መበገሲ ጌሩ ዝተዳለወ ውልቀ ሪኢቶ

ኣምበስ ተወልደ (ባሎኒ ኣማኻሪ ልምዓታዊ ስፖርት መቐለ)

ሰላም ደሓንዶ ቀኒኹም ተኸታተልቲ መፅሄት ውራይና ሎሚ ናብ መምበብቲ ዝበልክዎ ፅሑፍ ሙሉእ ብሙሉእ ትሕዝትኡ ኣብ ስፖርት ዘሎ ፖለቲካ ወይ ስፖርታዊ ፖለቲካ (Sport politics), ስፖርት ኣብ ፖለቲካ (Sport in politics) ዘለዎ ብፅሒትን ፖለቲካ ምስ ስፖርትን (Politics in sport) ዘለዎ ምትእስሳር ንምድህሳስ ዝፈተነ እዩ ሰናይ ንባብ ፡፡

ፖለቲካ ብኣንደበት ሙሁራን

ፖለቲካ ዝተፈላለዩ ሙሁራን ብዝተፈላለዩ መንገዲታት ዘቐመጥዎኳ እንትኾኑ ሒደት ኣብነት ንምርኣይ ዝኣክል፣ ዶ/ር ኢንጂንየር መንሱር ማይታ “ፖለቲካ ማለት ህዝቢ ነቲ ዘለሉ ባይታን መዋእልን ክዕቀቡን ክመሓየሹን ዝግብኦም ሓፈሻዊ መስርሓት ንምዕቃብ ወይ ንምቕያር ዝግበር ማሕበረሰባዊ ምንቅሰቓስ እዩ” እንትብልዎ ብላስዊልያን እንትትንትንዎ ድማ “ፖለቲካ ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰብ መን ከመይ መዓዝን ክንደይን ከምዝረክብ ዝሕብር መስርሕ እዩ” ይብሉሞ ፖለቲካ ንሃፍቲ፣ ጥቕሚ፣ ባይታን ስልጣንን ብመንፅር ጥቕሚ ወይ ሃፍቲ ዝድልድል ምንቅስቓስ እዩ” ኢሎም ኣቐሚጦምዎ፡፡ ሃሮልድ ዲ ላስዌል ድማ “ፖለቲካ ኣካል ፅዕንቶን ፅዕንቶ ፈጠርቲን እዩ፡፡ መግለፂኡን ፍልስፍንኡን ድማ መረፃ እዩ” ይብልዎ፡፡

እሞ ፖለቲካ ክቕየር ዝግብኦ ንምቕያር ክዕቀብ ዝግብኦ ንምዕቃብ፣ ዝርካቡ ሃፍቲ፣ ጥቕሚ፣ ኩነታትን ስልጣንን ንዝተቐመጡ ዕላማታት መተግበሪ መሳርሒ እዩ እንተይልና፣ ነዚ ድማ ፅዕንቶን ፈጠርቲ ፅዕንቶን ናብ ረብሐኦም ዘይኮነስ ናብ ረብሓ እቲ ዝተጣየሸ ትካል ወይ ማሕበር ክውዕል ምግባር እንተኾይኑ ብኣንፃር ስፖርታዊ ፖለቲካ ድማ ነዚ መሰረት ክገብር ከምዘለዎ ምርድኡ ኣፀጋሚ ኣይኮነን፡፡

ስፖርትን መንግስትን ስፖርትን ፖለቲካን ምትእስሳር ዝጀመሩ መንግስቲ ካብ ዝተፈጠረሉ እዋን ጀሚሩ ከምዝኾነ ታሪክ ይሕብረልና፡፡ ካብ ታሪክ ካብ ንመሃሮ መንግስቲ ኣብ ስፖርት ምእታው ዝጀመረ ካብ ጥንታዊ ስልጣነ ጀሚሩ እንትኾን ንኣብነት ኣብ ጣልያን ንፅቡቕ ቁመና፣ ድፍረት፣ ሓይሊ፣ ፅንኩር ኩነታት ንምፅዋርን ሰዓራይ ኮይንካ ንምውፃእን፣ ኣብ ቻይና ንዝተማልአ ጥዕናን ውትድርናን፣ ኣብ ግሪኽ ፅቡቕ ቁመና ንምርካብ፣ ኣብ ሃገርና ኢትዮጵያ ድማ ንጥንካረ፣ መዐቀኒ ብቕዓትን መሀደሲን ተጠቒሞምሎም እዮም፡፡ ነዚ እዩ ድማ ባህላዊ ስፖርት ሃገርና ቅኒቶም ኣብ መዐቀኒ ጥንካረ (ቅልስ ወይ ግድል፣ ቓርሳ)፣ ኣብ መዐቀኒ ብቕዓት (ምግላብ ፈረስ )፣ መሕለፊ ጊዜ (ገበጣ፣ ተምሓፅ) ኣብ እዋን ዕረፍቲን በዓላትን መሰረት ጌሮም ይካየዱ ምንባሮም ምርኣይ ይከኣል፡፡ እዞም ዓይነታት ባህላዊ ስፖርትና ድማ ካብ ቤተ መንግስቲ ጀሚሩ ክሳብ ተራ ህዝቢ ዘዘውትሮም ነይሮም፡፡

ኣብ እዋን ብረታዊ ገድሊ’ውን ስፖርት ኣብ ታዕሊምን ሰራዊትን ጎሊሆም ዝረኣይሉ ኩነታት ነይሩ፣ ጠንካራ ኣካል፣ ፅኑዕ መንፈስ፣ ኣብፅንኩር ኩነታት ዘይስኮን ሰራዊት ኣብ ምፍጣር ስፖርት ከም መሳርሒ ኣገልጊሉ እዩ፡፡
ስፖርት ኣብ ፖለቲካ ዘለዎ ግደ ከከም ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገራት ዝቃነ እንትኾን ብደረጃ ሃገር፣ ኣህጉርን ዓለምን ብምትእስሳር እናተገለፀ ዝመፀእ እዩ፡፡ ስፖርት ብፍላይ ውድድራዊ ስፖርት ሃገራዊን ከባቢያዊን ሓድነትን ምቅድዳውን ኣብ ምምፃእ ዝፃወቶ ግደ ቀሊል ኣይኮነን፡፡ ከም ኣብነት ወሲድና ቅድሚ ሒደት ዓመታት ሃገራዊት ጋንታ ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ድሕሪ 31 ዓመት ናብ መድረኽ ውድድር ኣፍሪቃ ምምፅኣ ዝፈጠሮን ዘምፅኦን ሃገራዊ ሓድነት ምርኣይ ዝከኣል እዩ።

በዚ መሰረት ውድድራት ስፖርት ዝፈጥርዎ ሃገራዊ ሓድነት ጥራሕ ዘይኮነስ ብፍላይ ኣብቲ ዓወት እጃም ደቂ ከባቢ ኣብዝዓዘሉ እዋን ደቂ እቲ ከባቢ ኣብ ምትብባዕን ኣብ ምንቕቓሕን ዝፃወቶ ግደ ዓብዪ ከምዝኾነ ብተግባር ዝተርኣየ ሓቂ እዩ፡፡ ንኣብነት ኣብ ኣትሌቲክስ ኦሮሚያ ቦቆጂ፣ ኣብ ብሽክሌታ ትግራይ ምዕዛብ ይከኣል፡፡
ፖለቲካ ኣብ ስፖርት ንብዙሓት ሰባት ዘይወሓጥን ጥር ትብል ግደ ከምዘይብሉን፣ ፖለቲካ ኣብ ስፖርት እንተኣትዩ እቲ ስፖርት ከምዝዝረግ ዝሓስቡ ቁፅሮም ቀሊል ኣይኮኑን፡፡ ይኹን’ምበር ፖለቲካ ኣብ ስፖርት ተፈተወ ተፀልአ ብፅሒትን ግደን ዘለዎ እንትኾን ካብኡ ወፃኢ ኮይኑ ክነብር ከምዘይኽእል ዝተረጋገፀ ሓቂ እዩ፡፡

ግደ ፖለቲካ ኣብ ስፖርት

ፖለቲካ ኣብ ስፖርት ዘለዎ ግደ እንትንርኢ ኣብ ምሕንፃፅ ስትራተጂን ፖሊሲን፣ ምውፃእ ሕጊ፣ ደንብታትን መስርሕን፣ ኣብ ፋይናንሳዊ ደገፍ፣ ህንፀት ዘበናዊ ስታድዮማትን ምስፍፋሕ መዘውተሪ ስፍራ ስፖርትን፣ ኣብ ቀረብ ዕጥቅን መሳርሒ ስፖርትን ወዘተ ብዘይ ደገፍ መንግስቲ ዝሕሰብ ኣይኮነን፡፡ ብርግፅ ኣብ ዝለዓለ ብርኪ ኒዮሊበራሊዝም ዝበፅሓ ሃገራት ብፅሒት መንግስቲ ብጣዕሚ ውሱን ብምዃኑ ግደ መንግስቲ ኣብ ስፖርት ትሑትን ዳርጋ ዘይረኣየሉን ኩነታት ክመስል ይኽእል እዩ፡፡
ብኣንፃሩ ኣብ ዘይማዕበላ ሃገራት መንግስቲ ብሕጊን ስትራተጂን ዝተነፀረ ብፅሒቱ ከዕዝዝ ተዘይኪኢሉ ስፖርት ቁልቁል ኣፉ ምድፍኡ ኣይተርፍን፡፡ ይኹን’ምበር ብሕጊን መስርሕን፣ ብጊዜ እዋንን ብፅሒት ሰብ ሃፍቲን ህዝቢን ብዘጉልህ መንገዲ ተነፂሩ ክሳተፍ ተዘይኪኢሉ መንግስታዊ ስፖርት ክህነፅ ምዕዳሙ ኣይተርፍን፡፡

ስለዝኾነ ስፖርትን ፖለቲካን ዘይነፃፀሉ እንተኾይኖም ኣብ ስፖርት ዘሎ ፖለቲካ ወይ ስፖርታዊ ፖለቲካ (Sport politics) መንቀሊኡ እንታይ እዩ እንተይልና ሰባት ዕላማን መስርሕን ዝተወደብሉ ትካል ስፖርት ወይ ማሕበር ናብ ረብሐኦም ንምውዓል ዝገብርዎ ምንቅስቓስ እዩ፡፡ ብርግፅ ዕላማን መስርሕን ትካል ወይ ማሕበር ስፖርት ከይሽርሸር ዝግበር ምንቅስቓስ’ውን ፖለቲካ እዩ፡፡ ስለዚ ጥዕና ዘለዎ ስፖርታዊ ፖለቲካ ንምህናፅ ልዕልና ሕጊ፣ ግልፅነት ኣፈፃፅማ፣ ተሓታትነት፣ ኣሳታፋይነትን ትካላዊ ኣሰራርሓን ክጉልብት እንተተጌሩ እቲ ትካል ስፖርት ዝተጣየሽሉ ዕላማ ኣብ ሸትኡ ክበፅሕ ግድን እዩ፡፡

ብኻልእ ገፅ ውልቀ ሰባት ወይ ጉጅለ ድልየቶም ልዕሊ ድልየት ትካል ወይ ማሕበር፣ ዕላምኦም ልዕሊ ዕላማ ስፖርታዊ ትካል ወይ ማሕበር፣ ክውዕል እንተተጌሩ፣ ኣባላትን ደገፍቲን ኣብ ክንዲ ዝተወደብሉን ዝተጣየሽሉን ዕላም በብገዚኡ ዝፍጠሩ ስምዒታትን ድልየታትን ዝቃነዩ፣ ግልፅነት ዘይኮነስ ምንቋር፣ ተሓታትነት ዘይኮነስ ምጥቕቓን ወዘተ ስለዝነግሱ ዕድምኡ ዝሓፀረ ትካል ስፖርት ወይ ማሕበር ይኸዉን፡፡
ፖለቲካዊ ስፖርት ኣብ ሓደ ኣወዳድባ ስፖርት (Sport organization) ምትራፍ ኣይከኣልን፣ ከም እምነት ኣሜሪካዊ ፕሮፌሰር ሮበርት ሲ ሺናይደር እንተኾይኑ ሰለስተን ልዕሊኡን ሰባት እንተተወዲቦም ፖለቲካዊ ስፖርት ክፍጠር ግድን እዩ፣ ስለዚ ነቲ ግድን ዝኾነ ነገር ንምትራፍ ካብ ምፅዓር ግደ ፅዕንቶ ፈጠርቲን ፅዕንቶኦምን ምንካይ ኣገዳሲ እዩ ይብሉ፡፡ እዞም ፕሮፌሰር ከም እምነተይ ይብሉሞ “ፖለቲካዊ ስፖርት ብወሳናይ መልክዑ ኣሉታዊ ብምዃኑ ኣብቲ ትካል ፖለቲካዊ ስፖርት ከይዓቢ ምፅዓርን እቲ ስፖርታዊ ትካል ወይ ማሕበር ፅፉፍን ንፁርን ዕላማ፣ ነቲ ዕላማ ዘተግብር መስርሕ፣ ነቲ መስርሕ ዝቆፃፀር ተገዳሲ ኣካል ብምህናፅ ዝተጣየሽ ማሕበር ክዕምብብን ናብ ሸትኡ ክበፅሕን ይኽእል እዩ ብምባል፣ ፖለቲካዊ ስፖርት ንኦኦም ኣሉታዊ ጥራሕ ከምዝኾነ ይኣምኑ” ፕሮፌሰር ሮበርት ሲ ሺናይደር መቐለ ዩኒቨርሲቲ ኣብ መቐለ ኣዳልይዎ ኣብዝነበረ ዓለም ለኸ ኮንፈረንስ ተረኺቦም ኣብ ምሕደራ ስፖርት ኣገዳሲ ነጥብታት “Keynote” ኣብ ልዕሊ ምቕራቦም “Organizational sport politics” ብዝብል ኣርእስቲ ካብ ዝሃቡና ኣስተምህሮ ዝወሰድክዎ እዩ፡፡

ስፖርታዊ ፖለቲካ ዝፍጠር ውልቀ ሰባት ግዲኦም እንትዓዝዝን ዕላማን መስርሕን ማሕበር ናብ ውልቆም እንተውዕልዎን ዝፍጠር እንትኾን ከምቲ ልዕል ክብል ዝተሓበረ ፖለቲካ ማለት መሰረቱ ፅዕንቶን ፈጠርቲ ፅዕንቶን ዘማእኸለ ብምዃኑ እቶም ፈጠርቲ ፅዕንቶ ነቲ ኩነታት መሰረት ብምግባር ፅዕንቶኦም እንተዕዝዙ ዕላማን መስርሕን ትካል ወይ ማሕበር ስፖርት ንረብሐኦም ከውዕልዎ ይኽእሉ፡፡

ይኹን’ምበር እዞም ፈጠርቲ ፅዕንቶ ዕላማ ማሕበርን መስርሕን ናብ ውልቆም እንተውዕልዎ መበገሲኦምን ዕላማን መስርሕን ማሕበር መሰረት ብምግባር ኣብ ውሽጥን ደገን ቅሳነት ከይፍጠር፣ ጎንፂ ክዓዝዝ ብምግባር፣ ስለዝጥቀሙ ከም ዓበይቲን በሳላት መራሕቲን እዮም ዝረኣዩ፡፡ መወዳእታ ዕፃ እቲ ትካል ወይ ማሕበር ስፖርት ምፍራስን ምብትታንን ምዃኑ ጋህዲ ዝወፀ ሓቂ እዩ፡፡ እስቲ ነቲ ኩነታት ኣብ ክልልና መሰረት ዝገበሩ ኣብነታት ብምቕራብ ንምብራህ ክፍትን፡፡

ኣብ እዋን ደርግ እዩ፡፡ ጋንታ ኩዕሶ እግሪ መበል 16 ክፍለ ሰራዊትን ከፍተኛ ሓደን (እቲ ፀወታ ምስ መኢሰማ እዩ ነይሩ ዝብሉ ከምዘለዉ ሓቢረ ክሓልፍ) ኣብዝፃወትሉ እዋን ሓደ ተፃዋቲ እቲ ጦር ንውሳነ ዳይና ብምቅዋሙ ዳይና ካብ ሜዳ ብቐይሕ ካርዲ የባርርዎ፣ ተፃዋቲ ኢድ ነሲኡ እንትወፅእ በቲ እዋን ሓለቓ ሚእቲ ዝነበሩ ኣብቲ ክፍለ ሰራዊት ክፍሊ ፖለቲካ ዝሰርሑ ዝነበሩን ውልቀ ሰብ (ስም ክጠቅስ ኣይመረፅኩን) “ኣንተ ደደብ ደፍተሀው ኣትወጣም፣ እጅ ነስተህ ከምትወጣ ቆይ ጦር ግንባር ነው የምልክህ” ስለዝበልዎ ትእዛዝ ሓለቕኡ ንምኽባር ተመሊሱ ኣትዩ ንዳይና ይወቅዕ ካልኦት ተፃወቲ’ውን ይሕወሱ፡፡

እሞ መምበብቲ እዚ ሓለቓ ሚእቲ ካብ ስፖርት እቲ ክፍለ ሰራዊት ይኹን ካብቲ ክፍለ ሰራዊት ዝተውሃቦ መደብ ኣይነበረን፡፡ ግን ነቲ ኹነታት ተበሊፁ እንጀርኡ ንምብሳል ዝፈጠሮ ስለዝኾነ ኣብ ውሽጢ ስፖርት ዘሎ ኩነታት ናብ ረብሓ ንምውዓል ዝሓንፀፆ ስልቲ እዩ፡፡
ይኹን’ምበር ነቲ ዝተፈጠረ ኩነታት ንምህዳእ መኽበርቲ ፀጥታ ፖሊሳት ናብ ሜዳ እንትኣትዉ ወዮ መምርሒ ዝሃበ ሓለቓ ሚእቲ ሽጉጥ ብምትኳሱ ባሎኒ ካብ ድምፂ ፊስካ ናብ ድምፂ ጠያይቲ ትቕየር፡፡ በዚ በለ በቲ እቲ ኩነታት ምስተወደአ ንኡስ ኮሚቴ ውድድርን ስነ ስርዓትን ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ውሳነ የመሓላልፍ፣ ነቶም ሽግር ዝፈጠሩ ከከም ዝፈፀምዎ ጥፍኣት መሰረት ጌሩ ካብ ዕድመ ልክዕ ክሳብ ውሱን ፀወታታት ክቕፅዑ ይውስን፡፡ እቲ ውሳነ ግና ናብ ጋንታታት ከይበፅሐ ይተርፍ፣ ምኽንያቱ ድማ በቲ እዋን ዝነበሩ ሓላፊ ነቲ ውሳነ ፈሪሞም ክሰዱ ስለዝሰግኡ እዩ፡፡ በዚ በለ በቲ ድሕሪ መዓልቲታት እቲ ኩነታት ክልተ መልክዕ ሒዙ ቅልቅል በለ፡፡ ብሓደ ገፅ ኣብዮታዊ ሰራዊት ኮይኑ ኣብታዊ ዲሲፕሊን ዘይብሉ ዝብሉን ንተግባር እቲ ፍፃመ ዝኩንኑን እንትኾኑ እቲ ካልኣይ ድማ ኣብዮታዊ ሰራዊት ካብ ህዝቢ ብምንፃልን ንወምበዴ (ንህወሓት) ከሐጉስ ዝተገበረ እዩ ዝብልን ነበረ፡፡
ኮይኑ ድማ እቶም ሽግር ፈጠርቲ ሙሉእ ብሙሉእ ናፃ ብምግባር መልክዑ ፖለቲካዊ ትሕዝቶ ክላበስ ጀመረ፡፡ ኣብ መወዳእታ ፖለቲካዊ ፍታሕ ክወሃቦ ፖለቲካዊ መምርሒ ወረደ፡፡ እቲ ተግባር ጌጋኳ እንተኾነ ከቢድ ውሳነ ምውሳን መሐጎሲ ወምበዴ ስለዝኾን ብመጠንቀቕታ ይተሓለፍ ተባሂሉ ተሓለፈ፡፡ ይረኣይኹም ሽግር ፈጠርቲ ምቕፃዕን ወምበዴ ምሕጓስን እንታይ ከምዘራኽቦም፣ እንታይ ከምዝኾነ፣ ፈላጢኡ ይፍለጦ፡፡ ስለዚ ኩሉሻብ ሰባት ንረብሐኦም ከመይ ጌሮም ህዝባዊን ፖለቲካዊን ሽፋን ከምዝህቡ ሓደ መርኣያ እዩ፡፡

ናብ ካልኣይ ፍፃመ ንስገር፣ ቅድሚ ሰሙናት ኣብ መንጎ ጋንታታት ኩዕሶ እግሪ መቐለን ባህርዳርን ዝተኻየደ ፀወታ ብመንብዒ ጋዝ ተሰንዩ ፀወታ ክቋረፅ ዝተገበረሉ ኩነታት እማን ከምቲ መራኸቢ ብዙሃን ዝብልኦ ዘለዋ ሓደ ሓደ ሕማቓት ዝፈጠርዎ ድዩ? ወይስ ከምቲ ውድድርን ስነ ስርዓትን ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ሃገርና ዝብሎ ዘሎ ኣብ መንጎ ጋንታታት ዘሎ ምቅርራብ ነጥቢ ዝፈጠሮ ዋዒ እዩ?
እንተ ብወገነይ ክንፈርሖን ክንሰግኦን ዘይብልና ጥራሕ ዘይኮነስ ደፊርና ክንቃለሶ ዘለና እቲ ኩነታት ብስፖርታዊ ፖለቲካ ተበጊሱ ናብ ቅሉዕ ስፖርት ኣብ ፖለቲካ (sport in politics) መልክዕ እናሓዘ ይኸይድ ምህላዉ ኣብቲ እዋን ፀወታ ዝነበሩ ምንቅሰቓሳት እኹላት መርአያ እዮም፡፡

ኣብዚ መንዩ ተሓታቲ ዝብል ቅድሚ ምርኣይና መንቀሊኡ ብግልፂ ክንሪኦ ተዘይፈቲና ወይ ብሕማቓትን ነጥቢ ምቅርራብን ዝፈጠሮ እንተይልና ብድሕሪኡ ብመራኸቢ ብዙሃንን ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃንን “facebook” ዘሎኸ ነቶም ተሓተቲ ዝገበሮም ምኽንያታት ዘንፀባርቑ ድዮም እንተይልና ነዚ ዘንፀባርቕ ኣይኮነን፡፡

ኣብዚ ሓደ ነገር ኣልዒልና ንርአ እቲ ፍፃመ ብመሽኮት ቴሌቪዥን ብግልፂ ዝተሓላለፈ እዩ፡፡ እቲ መበገሲ ተፃዋታይ ባህርዳር ኣብ ልዕሊ እቲ ኣባል ቀይሕ መስቀል ብዝፈፀሞ ነውራም ፍፃመ ድዩ ወይስ እቲ ኣባል ቀይሕ መስቀል ነቲ ተጎዲኡ ዘሎ ተፃዋቲ ባህርዳር ብምድርባዩ ዝሰርሖ ሕማቕ ተግባር ዝብል ንጊዚኡ ገዲፍና ካብ 5-7 ተፃወቲ ነቲ ኣባል ቀይሕ መሰቀል መንእሰይ እንትቕጥቕጥዎ እቶም ዘሊሎም ዝኣተዉ ተመልከቲ ተዘይኣትዉን ተዘየናግፍዎን ዝፍጠር ፀገም እንታይ ምኾነ ምግማት ይከኣል እዩ፡፡ (ዘሊልካ ናብ ሜዳ ምእታዊ ኩሉ ነውሪ ተዝኸውን ኔሩማ ኣብ 1993ዓ/ም ተኻየዱ ዝነበረ ግጥም መናእሰይ ዓለም ካብ ኣፍሪቃ ዝሓልፋ ጋንታታት ንምፅራይ ኣብ ዝተኻየደ ፀወታ ሃገራዊ ጋንታታት ግብፂን ካሜሩንን ብዝገበርዎ ተግባር (ትሕቲ ክእለት ምፅዋት) ተመልካቲ ሓሪቑ ናብ መይዳ ኣትዩ ተቓውምኡ ምግላፁ ካፍ (CAF) ገበን ኣይበሎን እኳድኣስ እተን ሃገራዊ ጋንታታት ድኣ መንቀሊ ኢሉ ቀፅዐን’ምበር) ስለዚ እቲ ፀገም ስፖርታዊ ፀገም ዘይኮነስ ፖለቲካዊ ፀገም ብምዃኑ መፍትሒኡ’ውን ፖለቲካዊ መሰረት ጌርካ ክርአ ብዘይምኽኣሉ ንኹሉ ዘሕረቐ ውሳነ ብፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ተወሲኑ፡፡ ፀውታ ተጀሚሩ ክሳብ ዝቋረፅ ዝነበረ ተርእዮን ድሕሪ ፀወታ ዛጊድ’ውን ዘይሃድአ ብሃገራዊ፣ ክልላዊን ውልቀ ትካላት መራኸቢ ብዙሃንን ብማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃንን እናቐፀለ ዘሎ’ውን ንፖለቲካዊ መፍትሒ’ምበር ስፖርታዊ ውሳነታት ዘህድኦም ኣይኮኑን፡፡ ከም ሓደ ሓደ መራኸቢ ብዙሃንን ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃንን ዕላዊ ፅሑፋት እተን ጋንታታትን ዝምልከቶም ኣካላትን ኣይናትናን ዘይምባሎም ዘሰክፈካ እዩ፡፡ ዕላማ ስፖርት ሓድነት፣ ስኒትን ፍቕሪን’ምበር ብሄር ምስ ብሄር፣ ከባቢ ምስ ከባቢ ዘናቑሩ ትሕዝቶታት እናረኣና ከምዘይረኣናዮም እናሰማዕና ከምዘይሰማዕና ብጋህዲ ንዘሎ ክንሓብእ ምፍታን ኣይግድንን፡፡
እቲ ፀገምን መን ይወርሳ እዛ እምባይ ድማ ኣብ ውሽጢ ትግራይ’ውን ይርአን ነቲ ተርእዮ ኣገዳሲ ጠመተ እናተውሃበሉ ዘይምዃኑን እቲ ነገር ኣበይ እዩ ክሃድእ? ኣብ መንጎ ጋንታታትና፣ ደገፍትናን ፈኸም እናበለ ናብ ህዝቢ ከይኣቱ አዒንትና ቆላሕ ክነብል ይግባእ፡፡ ኣብዚ ሕዚ እዋን ውልቀ ሰባት ወይ ጉጅለታት ዘበግስዎ ዘለዉ ጭርሖ ምሕላፍ ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ንትግራዋይነትና ዝፈታተኑ ተርእዮታት ክረኣዩ እናገበረ ስለዘሎ ከባቢ ምስ ከባቢ ኣውራጃ ምስ ኣውራጃ ካብተን ጋንታ ሓሊፉ ናብ ደገፍቲ ብግልፂ ዝተኣታተወ እንትኾን ናብ ህዝቢ ዘይወርደሉ ምኽንያት ከምዘየለ ምስማር የድሊ፡፡
ስለዚ ነዚ መፍትሒ ክኸውን ድማ ስፖርታዊ ፖለቲካ እንታይ እዩ ኣብ ጋንታታትናን ፌዴሬሽናትናን ክሳብ ክንደይን ብኸመይን ይሰርሕ? ጋንታታትን ትካላትን ስፖርት ንዝተጣየሻሉ ዕላማ መሰረት ጌረን ይኸዳ ኣለዋዶ? እንተይልና ተገልቢጡ ኢና ንሪኦ፡፡ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ክልልናን ዝተጣየሽሉ ቀንዲ ዕላማ ምስፍፋሕን ምልማዕን ኩዕሶ እግሪ እዩ (ፅሑፈይ ኩዕሶ እግሪ መሰረት ዝገበረ ስለዝኾነ እዩ ንኻልኦት ዓይነታት ስፖርት ዘየእትወን ዘለኹ) ግን ብተግባር ዘሎ ምንቅስቓስ ኣመራርሓ እተን ጋንታታት ኮይኖም ኢና ንሪኦም ዘለና፡፡
ውድድራዊ ስፖርትን ግደ ኣመራርሓ ኣካላትን ውድድራዊ ስፖርት ብባህሪኡ ንሰለስተ ኣካላት መሰረት ጌሩ ዝጣየሽን ዝትግበርን እንትኾን ቀዳማይ ኣወዳዳሪ ኣካል፣ ካልኣይ ተወዳዳሪ ኣካል ሳልሳይ ድማ ንኽልቲኦም ዘራኽብ ሕጊን መስርሕን እዩ፡፡ ኣወዳዳሪ ኣካል ወይ መሪሕ ኣካል (Governing Body) ዝበሃል ንውድድራዊ ስፖርት ዝመርሕ ኣካል እንትኾን ንጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን፣ ፌዴሬሽናትን ኮሚቴታትን ስፖርት ዘጠቓለለ እዩ፡፡ ቀንዲ ዕላምኦም ድማ ምሕደራ ውድድራትን ምስፍፋሕ ልምዓታዊ ስፖርታዊን (Governance and Developmental sport) እዩ፡፡

እቲ ኻልኣይ ተወዳዳሪ ኣካል ዝበሃልን ንጋንታታት ማእኸሉ ብምግባር ኣብ ኣህጉራዊ፣ ዓለም ለኻዊን ውድድራት ኦሊምፒክን ድማ ሃገራት ከም ተወዳዳሪ ኣካል ዝሓስብ ኮይኑ ቀንዲ ዕላምአን ድማ ሕጊን መስርሕን መሰረት ጌረን ዝነሓንሓ እየን፡፡ እቲ ሳልሳይ ድማ ንኣወዳዳሪን ተወዳዳሪን ኣካላት ዘራኽብ ሕጊን መስርሕን እዩ፡፡ ካብ ሕጊታት ፀወታ (Laws of the Game) ጀሚሩ መስርሕ ውድድርን ስነስርዓትን፣ መትከላት ስፖርታዊ ጭውነትን ካልኦትን ዘጠቓለለ እዩ፡፡
በዚ መሰረት ኣብ ውድድር ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ንውድድራት ፕሪሚየር ሊግ፣ ላዕለዋይ ሊግን ብሄራዊ ሊግን ኣወዳዳሪ ኣካልን በዓል ዋናን ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያን መሓውራቱን እንትኾኑ ተወዳደርቲ ድማ ብመሰረት ሕጊን ደንቢን ፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ዝተጣየሻ ጋንታታት እየን፡፡ እዘን ጋንታታት ውክልነአን ንዘጣየሸን ኣካልን ኣባላተንን’ምበር ኣብ ዝሓዝኦ መፀውዒ ስም ንዝርከብ ህዝቢ ኣይኮነን፡፡ ምኽንያቱ ኣብ ሓንቲ ከተማ ክልተን ልዕሊኡን ጋንታ ክጣየሻ ስለዝኽእላን ነበርቲ ድማ ነተን ጋንታታት ከም ወኪሉ ጌሩ ክሓስበን ወይ ከይሓስበን ስለዝኽእል፡፡ እዘን ጋንታታት ተፀዋዕነተን ንዘጠየሸን ኣካልን ኣባለንን እንትኾን ተፀዋዕነተን ድማ ንፌዴሬሽን ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ እዩ፡፡

ልምዓታዊ ስፖርትን ግደ ኣመራርሓ ኣካላትን ልምዓታዊ ስፖርት ንምስፍፋሕ መሰረተ ልምዓት ስፖርት ብሓፈሻ መሰረት ዝገበረ ኮይኑ ብኣዋጅን ፖሊስን ዝተውሃቦ ስልጣን ንስልጠናን ምዕባለ ክኢላታትን (Training and elit development) መዘውተሪ ስፍራ ስፖርት ብመሰረት ሃገራዊ ደንቢን መምርሒን መዘውተሪ ስፍራ ስፖርት ምስፍሕፋሕ፣ ዕጥቅን መሳርሒን ዝቐርበሉ ኩነታት ምምችቻው እንትኾን ብመዳይ ውድድር ድማ ናይ ባዕለን መስርሕ ውድድር ብስፍሓትን ፅሬትን ብምድላው ህዝቢ ኣብ ስፖርት ንኹሉ፣ ስፖርት ንጥዕናን ኣካላዊ ጥንካረን ክሳተፍ፣ ሰገናትን መናእሰይን መድረኸ ውድድር ብስፍሓት ክረኽቡ ምግባር እዩ፡፡,
ብተግባር ከምንሪኦ ግና ኣፈፀምቲ ኣካላት ብኣዋጅን መምርሒን ዝተውሃበን፣ ከም ኣፈፀምቲ ዝሓንፀፅኦ ስትራተጂ ንጎኒ ገዲፈን ኣብዘይዕማመን ወፊረን ንረኽበን፡፡

ፖለቲካዊ ትካል ስፖርትን መዘዙን

ስፖርት ንምምራሕ ካብ ፖሊሲን ስትራተጂን ጀሚሩ ክሳብ ኣዋጃት መምርሒታትን ደንቢታትን ተነፂሩ ዝተውሃበ ንህዝባዊ ኣካል ዝበሃል ቤት ምኽሪ ስፖርት እንትኾን ብፅሒት መንግስቲ ኣብ ስፖርት መልክዕን ስርዓትን ንክሕዝ ድማ ብጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ውክልና ዝካየድ ብምዃኑ ህዝብን መንግስትን ብሓባር በብፅሒቶም ሒዞም ዝመርሕዎ ይኾኑ፡፡ ብላዕለዋይነት ድማ ርእሰ ምምሕዳር ወይ ዋና ኣመሓዳሪ ዝጥምቶ እዩ፡፡

በዚ መሰረት ካብ ክልል ክሳብ ጣብያ ብተመሳሳሊ መንገዲ ዝኸይድ እንትኾን ቀንዲ ዕማም እዞም ኣካላት ምስፍፋሕ ልምዓታዊ ስፖርት እዩ፡፡ ይኹን’ምበር ብዝተፈላለዩ ወድዓዊን ባዕላዊን ምኽንያታት ምምሕዳራት ከተማን ወረዳታትን ኣብ ውድድራዊ ስፖርት ምስታፍ ብምጅማረን እተን ትካላት ካብ መሪሕ ኣካል (Organizing body) እናወፃ ናብ ተወዳዳራይ ኣካልነት ይቕየራ ብምህላወን ሕዚ ሕዚ እዚ መስርሕ ካብ ዘልማዳዊነት ናብ ትኽክለኛ መስርሕነት እናተቐየረ መፂኡ ንረኽቦ፡፡
ንስፖርት ክመርሓ ዝተጣየሻ ትካላት ንምንታይ ንባዕለን ናብ ተወዳዳራይነት ይቕይራ ኣለዋ እንተይልና ንረኽቦ ምላሽ ሓንቲን ሓንቲን እያ ድልየት ውልቀ ሓለፍቲ ዝፈጠሮ ፅዕንቶ፣ ንገሊአን ድማ ሓላፍነተንን ግቡአንን ከምዝኾነ ካብ ሙሁራንን ሰብ ተሞክሮ ነባራት ስፖርታዊያንን ብዝግበረለን ድፍኢት ንዝመርሕዎ ትካል ካብ መሪሕነት ናብ ተመራሓይነት፣ ካብ ብኣዋጅን ፖሊሲን ዝተውሃበካ ዕማም ናብ ዝደለኻዮ፣ ካብ ዘለቔታዊ ረብሓ ናብ ጊዚያዊ ረብሓ ተሰጋጊረን ንረኽበን፡፡ እምበኣርከስ እዚ እዩ ፖለቲካዊ ትካላት ስፖርትን መዘዘዙን ተባሂሉ ዝእመን፡፡
እዚ መስርሕ ግልፅነትን ኣፍልጦ መሰረትን ስለዘይገብር ከምዚአን ዝበላ ጋንታታት ብመሰረት ንመሪሕነት ዝተወደብኦ ውዳበ ናብ ጋንትአን ብምውራድ ቀንዲ ዕማመን ሰራሒ ስኢኑን ንጎኒ ተገዲፉን ንሪኦ፡፡ ነዚ እዩ ድማ ሓለፍቲ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን ከይተረፉ ኣባላት ኣመራርሓ እተን ጋንታ እዮም፡፡ ብኻሊእ ገፅ ሓንቲ ሕቶ ነልዕል ንምንታይ እየን ልምዓታዊ መንግስታዊን ውድባዊን ትካላት ካብ ውድድራዊ ስፖርት ዓርሰን እናግለላ ብከተማ ምምሕድዳራት እናተተክኣ ዝኸዳ ዘለዋ? እንተይልና ምላሽና ውፅኢት ኩዕሶ እግርናን ውድድር ኩዕሶ እግርናን ሒዝዎ ዘሎ ዝተሓሟዘቐ ፍልስፍናን እዩ፡፡ ብኣጠቓላሊ ስፖርትና ኣንፈታ ከምዝሰሓተትን መኸዲ ዝሰኣነትን መርከብ ኣብ ዕንክሊል ምእታዉ ንክመርሑ ዝተጣየሹ ትካላትን ሓለፍተንን ናብ ተመራሕነት እናወረዱ ቀንዲ ውራዮም ክሕዙ እናገበሮም ይርከብ፡፡

እዚ መስርሕን ኣካይዳን ድማ መወዳእትኡ ጎንፂ ድልየት (Conflict of interest) ስለዘስዕብን ጋንታ ሒዛቶ ዝተበገሰት ዕላማ ብውሽጣዊ መራሕቲ ኣብ ልዕሊ ንጎኒ ምግዳፉ ብደገ ዝመፅእ ተወሳኺ ዕማምን ዕላማን ትካላት ስፖርት (ጋንታታት) ብፖለቲካ ትካላት ስፖርት (Politics of sport organizations) መንቀርቅር ክኣትዋ ይግደዳ፡፡ ናብዚ መንቀርቀር እዚ ዝኣትዋ ድማ ንውልቀ ፖለቲካዊ መኽሰብ ዝተቓልዓ ጋንታታት እተን ናብ ውፅኢት ዝቀራረባ ዘለዋ ጋንታታት እየን፣ ብኣንፃሩ ይትረፍዶ ኣብ ማእኸል ኮይነን ናይዚኦም ቀልቢ ክስሕባ ኣብ ሓደጋ ምውራድ ተዘኣትዋውን ሃላዋተን ዝዝክረን የለን፡፡ ስለዚ እዚ ዝወልዶ ኣሉታዊ ኣፈላላይ (Negative discrimination) ክውለድ ወይ ክፍጠር ግድን ይኸውን፡፡

በዚ መሰረት ኣብ ጋንታታትና ዘሎ ወድዓዊ ኩነታት እንትንሪኦ አዐርዩ ዘሰክፈካን ዘተሓሳስብን ኩነታት እናሃለወ ከም ኣወንታን ፅቡቕን ጌርካ ይረአ ኣሎ፡፡ ብመሰረቱ ጋንታታትናን ኩዕሶ እግሪናን ብደገን ውሽጥን ፖለቲካዊ ስፖርት ተወጢሩ ስለዘሎ ኣፈላላይ፣ ፅልኣት፣ ዘርኣውነት፣ ኣውራጃውነት፣ ንዕቐት፣ መን ይወርሳ እዛ እምባይ፣ ኣብ ስታድዮማትን ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሃንን ብጋህዲ ደረትካ ነፊሕኻ ዝዝረበሉን ዝፀሓፈሉን ኩነታት እናተፈጠረ ይኸይድ ኣሎ፡፡ እዞም ነውራማትን ፀያፋትን ዘረባታትን ፅሑፋትን ልዕልናን ተቐባልነትን እናረኸቡ እናተዓዘብና ኣጠርሚምና ኣለና፡፡

ምእታው ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ

ንትግራዋይነትና ዝፈታተን ዘሎ መንቀሊኡ እንታይ እዩ እንተይልና ስፖርታዊ ፖለቲካ ዝዓዘዞ ኣካይዳ እዩ ኢልና ክነጠቓልሎኳ ተኸኣልና ፈንፂሕና እንትንሪኦ ግና ክልተ መንቀሊ ኣለዎ፡፡ እቲ ኣብ ቅድሚት ዘሎ ብግድን ምእታው ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ እንትኾን እቲ ኻልኣይ ድማ ካብዚ ዝርከብ ረብሓ መን አዕብዩ ይዝገን እዩ፡፡
ምእታው ናብ ፕሪሚየር ሊግ ዕላማን ዕማምን ጋንታታት፣ ሰብ ዋና እተን ጋንታታትን ኣባላት እተን ጋንታታትን’ምበር ናይዞም ኣፈፀምቲ ኣካላት ወይ ካብዚ ወፃኢ ንዘለዉ ዕማም ኣይኮነን፡፡ ብርግፅ ትግራይ ኣብ ፕሪሚር ሊግ ዘይምህላዋ ዘሰክፎም ሰባት ብመራኸቢ ብዙሃን ዝተሰነየ ድፍኢት እዞም ኣካላት ውራዮም ገዲፎም ውራይ ጋንታታት ከም ውራዮም ጌሮም ክኸዱ ደፊእዎም እዩኳ እንተተብሃለ ካብዚ ንላዕሊ ኣብ መዘውተሪ ስፍራ ስፖርት መንደር፣ ኣብ ምስኣን ውድድራዊ መድረኽ ሰገናትን መናእሰይን፣ ኣብ ህንፀት ምዕቡል ስፖርት ኣካዳሚ ዘሎ ድፍኢትን መረረትን ግና ፀማም እዝኒ ምሃብ እቲ ቀንዲ ዋኒን ምእታው ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግዶ ወይስ ምስፍፋሕን ምልማዕን ኩዕሶ እግሪ የኽስብ እንተይልና ብተግባር ዘሎ ሓቂ ኣየንኡ ምዃኑ ምርኣይን ምግምጋምን ኣፀጋሚ ኣይመስለንን፡፡
ብተመሳሳሊ መንገዲ ምሕላፍ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ብኣንፃር ጋንታታት መሰረት ጌርካ እንትርአ ድማ ንትግራዋይነትናን ሓድነትና ዝፈታተኑ ነፀብራቓት ብመራሕቲን ኣተሓባበርቲን ጋንታት ምርኣይ ይከኣል፡፡ ጋንታይ ጥራሕ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ክትሓልፍ ኣለዋ ዝብል ዘበግሶ ኩሉ ዓይነት ሕጋዊን ዘይሕጋዊን ተግባራት ክስርሑ ብዝደፍኡ ውልቀ ሰባት ዘሎ ነፀብራቕ ዘሰክፈካ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ እዘን ጋንታታት ዝርከባሉ ከባቢ ናብ ምንሻው እናተሰጋገረ ይርከብ፡፡ ነዚ ግና መፍትሒ እንትወሃበሉ ዘይኮነስ ብኣንፃር ምሕላፍ ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ዘዐንቅፉ ንዝበሃሉ ዝለዓለ ጠመተ ከምዝተውሃብን ይስረሐሉ ከምዘሎን ምዕዛብ ይከኣል፡፡
በዚ መሰረት ረብሐኦም ብስፖርታዊ ፖለቲካ መሰረት ጌሮም ዝተልዓሉ ሰባት ኮኑ ጉጅለታት ንሶም ዘበገስዎ ሓሳብ ፈኸም እናበለ ናብ ደገፍቲ ድሕሪ ምትእትታው ሕዚ ከባቢያዊ መልክዕ እናሓዘ ዝርከበሉ ኩነታት ኣሎ፣ ኣብ ተመሳሳሊ ሊግ ዝርከባ ጋንታታት ገሊአን ደቂ ኣሚን ገሊአን ደቂ ወሰን ዝኾናሉ ኩነታት ብግልፂ ይረኣይ ኣሎ፣ እዞም ውልቀ ሰባት ኮኑ ጉጅለታት ትምኒቶም ሰሚሩ ሓንቲ ዘይኮነስ ክልተ ጋንታታት ናብ ፕሪሚየር ሊግ እንተሓሊፈን ኩዕሶ እግሪ ትግራይስ ክልምልም ድዩ? ወይ ድማ ትምኒቶም ከይሰመረ ተሪፉ ዋላ ሓንቲ ጋንታ እንተዘይሓሊፋኸ ኩዕሶ እግሪ ትግራይ ዕልምልም ክጠፍእ ድዩ? ምላሽ ከነናድየሉ ዝግባእ እዩ፡፡
ንምዃኑባ እዘን ጋንታታትት እዚአን ተስፋ ሰገናትናን መናእሰይናን ድየን? እንተይልና ብወገነይ ኣይኮናን በሃሊ እየ፡፡ ዘይኮናሉ ምኽንያት ድማ ኣልፋ ኦሜጋ ተግባረን ምዕዳግ እዩ፡፡ ኣብ ምልማዕ ኩዕሶ እግሪ ዘለወን አስተዋፅኦ ሰገናትናን መናእሰይናን እንታይ ከምዝብሉ ምስማዕ ኣገዳሲ ይመስለኒ፡፡ ጋንታታትና ልዕሊ 50 ሚእታዊ ተፃወተን ካብ ካልኦት ከባቢታት ተገዚኦም ዝመፁ ምዃኖም ሓደ መርኣያ ይመስለኒ፡፡
ብርግፅ ኣብ መስርሕ ፕሮፌሽናሊዝም ምግዛእ ሓደ መልክዕ ውድድራዊ ስፖርት እዩ፣ ብተመሳሳሊ መንገዲ ንልምዓታዊ ኩዕሶ እግሪ ዝወሃቦ ጠመተ’ውን ክንድቲ ንምግዛእ ዝግበር ፃዕሪ እዩ፣ ኣብ መስርሕ ፕሮፌሽናሊዝም ኩሉ ሙሉ ዕዳጋ እዩ፣ መኽሰብ እዩ፡፡ እሞ ጋንታታትናስ እማን ክኸስባን ክርባሓን ድየን ዝገዝኣ ዘለዋ እንተይልና ዝተዛብዐ መትከል ኩዕሶ እግሪ ዝወለዶ ምዃኑ ከም ማይ ንጉሆ ወለል ኢሉ ክንሪኦ ይገብረና፡፡ ብዓይኒ ምግዛእ ጥራሕ ነፂልና ንርአ ተተባሂሉ’ውን ብወገነይ ካብ ካልኦት ከባቢታት ምምፃእ ወይ ምግዛእ ብባዕሉ ነውሪ’ዩ ኣይብሎን፣ እቲ ነውሪ ተስፋ ንሰገናትናን መናእሰይናን እንተፀልሚቱን መንቀሊ ኣፈላላይናን እንተኾይኑ’ዩ፡፡
በዚ መሰረት ከም ስፖርት ሳይንስ ብሓፈሻ ኣብ ትካላዊ ምሕደራ ስፖርት ድማ ብፍላይ ዝነጥፉ ሙሁራን “ውልቀ ሰባት ወይ ጉጅለታት ዕላማን መስርሕን ትካል ስፖርት ወይ ማሕበር ናብ ድልየቶምን ረብሐኦምን ንምውዓል ዝገብርዎ ውሽጣዊ ንሕንሕ ኣብ ስፖርት ዘሎ ስፖርታዊ ፖለቲካ እንትኾን፣ እዞም ውልቀ ሰባት ኮኑ ጉጅለታት ድልየቶም ንምርዋይ ነቲ ዕላማን መስርሕን ፖለቲካዊ ወይ ከባቢያዊ መልክዕ ክሕዝ ብምግባር ስፖርት ናብ ፖለቲካ ሃንደለቕ ኢሉ ክኣትዉ ናይ ምግባር ፅዕንቶኦም ዓብዪ እዩ” ይብልዎ፡፡
ስለዚ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ብውነ ይኹን ብዘይ ውነ ኣብ መንጎ ጋንታታት ዘለወን ከባቢታት እናተፈጠረ ዘሎ ኩነታት ሓድነትና እናሸርሸረ ከይኸይድ ብዝተፀንዐን ውሕሉል ብዝኾነ መንገዲን ክእለ ተዘይተጌሩ “ሕማቓትን ጥቕሞም ዝጎደሎምን” ወይ “ትግራይ ኣብ ፕሪሚየር ሊግ ጋንታ ከይህልዋ ዝደልዩ” ዝፈጥርዎ ስግኣት’ምበር እቲ ኩነታት ዘየሰክፍን ውድድራዊ ዋዒን ዘበግሶን እዩ እንተተባሂሉ ግና…?
ውሒዱኒ ተበልኩስ ተቖርሚሙኒ
መንቀሊን መጣጠኒን ፅሑፈይ ኣብ ኩዕሶ እግርና እናተፈጠረ ዘሎ ኩነታት ንትግራዋይነትና ዘጠናኸር፣ ዘራጉድ፣ ዘቀራርብ፣ ስጋይ ስጋኻ ዘብል፣ ቅድሜኻ ይግበረኒ ዘብል ድዩ እንተይልና እዚኦም ድኣ ኣብ በረኻን እዋን ብረታዊ ተጋድሎናንዶ ተሪፎም ዝብል ምላሽ ብዙሓት ከምዝኸውን ኣይጠራጠርን፣ ግን ብቑዕ ምላሽ ኣይኮነን፣ ንሕናኸ ትማሊ ዝነበረ ፀጋናን ሃፍትናን ምዕቃብ ተዘይኪልናን ንሕመቕ ኢድና እንተሂብናማ ሕድሪ እቶም ትማሊ ንዘይሪእዋ ግን ድማ ንሕና ንሪኣ፣ ንዘይነብሩላ ግን ድማ ንሕና ንነብራ ምእንታን መፃኢት ትግራይ ተስፋን ዕላማን ጥራሕ ሰኒቖም ዝተሰውኡ ሰማእታት ምጥላም እዩ፡፡
ስለዚ ሕዚ ፈኸም እናበለ ካብ ጋንታታት ተበጊሱ ንደገፍቲ ለኪሙ ናብ ህዝቢ ዘቕንዐ ፀያፍ ፀርፊ ኣብ ስታድዮማትና እንትንሰምዕን ሃይ በሃሊ እንትሰኣንን ክንሓስበሉን ከተሓሳስበናን ይግባእ ኣብ ልዕሊ ቁሩባት ምዃና ክንቆራመም የብልናን፡፡ ከም ትማሊ ብረዚን ትግራዋይ ፈትሊ ክንትታዕ ይግባእ፡፡ ረዚን ትግራዋይነትና እዩ መሰረት ረዚን እምነት ኢትዮጵያዊነትና፡፡
እሞ ፅሑፈይ ቅድሚ ምኸምባተይ ሓደ ተዘክሮይ ሸው ከብል፣ እዋኑ ትራንስን ጉናን ዝነበራሉ እዋን ኣብ መቐለ ሃገራዊ ሻምፒዮና ኩዕሶ እግሪ ሰገናት ኢትዮጵያ ተኻይዱ ነይሩ፡፡ ኣብቲ ውድድር ዝተረኸበ ሓደ ጋዜጠኛ ኣብ ባሎኒ (ስታድዮም መቐለ) ንዝረኸቦም ሰገናትን መናእሰይን ደቂ ተባዕትዮን ደቂ ኣንስትዮን ካብዚ ውድድር እዚ እንታይ ትመሃሩ፣ ንስኹም ከ እንታይ ራእይ ኣለኩም ኢሉ እንትሓቶም ልዕሊ 90% ምላሾም ዘገርም ነይሩ “ኢንተርናሽናል ዳይና ብምዃን ኣብ ዓለማዊ መድረኽ ሃገርና ክነፀውዕ ኢና” ዝብል ነይሩ፡፡ ወዮ ጋዜጠኛ ተገሪሙ ገና ሰገናትን መናእሰይን እናሃለኹም ተፃወቲ ኮይና ሃገርና ክነፀውዕ ዘይትብሉ እንትብሎም፣ ኣበየናይ መፃወቲ ሜዳ እናተፃወትና ክንዓቢ ሜዳታት ገዛ ይስረሐሎም ኣሎ፣ ከም ገለ ኢልናኳ እንተበፂሕና’ውን ጋንታታትና ምግዛእ’ምበር ምዕባይ ኣይፈልጣ ኢሎም ንዝመለስሉ መልሲ መሰረት ብምግባርን ብምግራምን ብመስኮት ቴሌቪዥን ኣሕሊፍዎ ምክትታለይ ኣይርስዖን፡፡ (እሞ ኣብቲ እዋን ክንደይ ተፃወቲ ከምዝዓበዩን ክሳብ ንሃገራዊት ጋንታና ዝበቕዑን እተን ጋንታታት ዘዕበየኦም ተፃወቲ ኣብ ግምት ኣእቲና እንትንሪኦ ሎሚኸ እዞም ሰገናት እንታይ ምበሉ ዘብል እዩ፡፡)
ስለዚ ቀንዲ ፖለቲካዊ ቅኒት ስፖርትና ምሕላፍ ሓንቲ ጋንታ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ጥራሕ ዘይኮነስ ድልዱል ሰረት ዘለዎ ኩዕሶ እግሪ ብምንዳቕ ኣብ ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ከም ጋንታታት፣ ከም ተፃወቲ ድማ አብ ፕሪሚየር ሊግ እንግሊዝ ፕሪሚየራ ሊጋ ስፐይን፣ ቡንደስሊጋ፣ ሴሪኣ ጣልያንን ካልኦትን ዝፃወቱ መናእሰይ ዓለም ለኸ ብርኪ ተፃወቲ (World class player) ንምፍጣር ነዊሕ ንኣምትን ንጠምትን፣ ነታ ብጣዕሚ ርሑቕ ዝጠመትናያ ሓንቲ ስዳሮ ሓንቲ ንሰድረላ፣ ብሓንቲ ስዳሮ ክትሓፅር እያ ንወስኽ ክትሓፅር እያ ኣሽዑ ኣብታ ትድለ ክንበፅሕ ኢና፣ ካብ ሱሩ ነቕነቕ ዝበለ ድልዱል ሰረት ኣይኾንንሞ ሰረትና ነደልድል ትግራዋይነትና ብምድልዳል ኢትዮጵያዊነትና ነጠናኽር ብምባል እዩ፡፡ ሰናይ ቅንያት
(ኣብ ውራይና 38 ዝወፀ)

Comments

comments